W dniach 29–30 października 2026 roku w Instytucie Zootechniki – Państwowym Instytucie Badawczym w Balicach odbyła się trzecia edycja dorocznego spotkania SOA16 „Reinforcement of animal resilience”, poświęconego badaniom nad odpornością i zdolnościami adaptacyjnymi zwierząt gospodarskich.
Spotkanie zorganizowano w ramach Europejskiego Partnerstwa na rzecz Zdrowia i Dobrostanu Zwierząt (European Partnership on Animal Health and Welfare, EUP AH&W/EUPAHW), realizowanego w programie Horizon Europe. Partnerstwo rozpoczęło działalność w 2024 roku i łączy europejskie jednostki badawcze, instytucje finansujące oraz innych interesariuszy działających na rzecz poprawy zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zrównoważonej produkcji zwierzęcej.
SOA16 koncentruje się na poznaniu biologicznych i genetycznych podstaw odporności (resilience) zwierząt oraz na opracowaniu metod pozwalających ją mierzyć i wykorzystywać w praktyce hodowlanej. Istotnym elementem działań jest również tworzenie europejskiej sieci ekspertów reprezentujących m.in. genetykę, żywienie, etologię, fizjologię i zdrowie zwierząt, o czym IZ PIB informował już przy okazji prowadzonej w ramach EUP AH&W ankiety eksperckiej.
Podczas dwudniowych obrad przedstawiono wyniki prac prowadzonych w ramach poszczególnych zadań SOA16 oraz dyskutowano nad ich dalszym wykorzystaniem:
- Task 1 – omówiono dotychczasowe działania dotyczące przeglądu wiedzy oraz identyfikacji ekspertów i obszarów badawczych związanych z odpornością zwierząt, a także dalszy rozwój europejskiej sieci współpracy i uzupełnianie zidentyfikowanych luk tematycznych.
- Task 2 – przedstawiono prace dotyczące definiowania i pomiaru wskaźników odporności, wykorzystujące m.in. dane o produkcji mleka, pobraniu paszy, wzroście, aktywności i lokomocji oraz parametrach zdrowotnych i immunologicznych; zwrócono szczególną uwagę na konieczność prowadzenia pomiarów zarówno przed wystąpieniem czynnika zakłócającego, jak i po jego wystąpieniu, oraz na znaczenie wykorzystania odpowiednio gęstych danych podłużnych.
- Task 3 – dyskutowano o biologicznych mechanizmach warunkujących reakcję zwierząt na różnego rodzaju zaburzenia i stresory oraz o możliwościach łączenia informacji pochodzących z różnych eksperymentów i poziomów biologicznych.
- Task 4 – omówiono podejścia do modelowania odporności i kompromisów między odpornością, zdrowiem, dobrostanem oraz cechami produkcyjnymi, zwracając uwagę na potrzebę łączenia modeli z danymi eksperymentalnymi i wykorzystania ich przy projektowaniu kolejnych badań.
- Task 5 – przedstawiono zagadnienia związane m.in. z interakcjami pomiędzy zwierzętami i ich znaczeniem dla odporności, w tym rolą kontaktów społecznych w rozprzestrzenianiu się chorób oraz odpowiedzi zwierząt na czynniki środowiskowe.
- Task 6 – dużo uwagi poświęcono możliwościom wykorzystania wskaźników odporności w hodowli i selekcji. Przedstawiono wyniki dotyczące zmienności genetycznej cech, interakcji genotyp × środowisko (G×E), zmian w rankingu zwierząt w różnych warunkach środowiskowych, a także wykorzystania danych genomicznych, transkryptomicznych i innych danych omicznych.
W trakcie spotkania zaprezentowano również badania wskazujące, że reakcja zwierząt na zaburzenia może zależeć nie tylko od warunków środowiskowych, lecz także od ich zmienności. Dyskutowano m.in. nad zastosowaniem modeli norm reakcji i możliwością wyznaczania wartości hodowlanych specyficznych dla określonych warunków środowiska.
Jednym z prezentowanych kierunków badań było także modelowanie odporności mikrobiomu. Przedstawiono matematyczne modele umożliwiające opis dynamiki zbiorowisk mikroorganizmów i analizę ich reakcji na cykliczne zaburzenia, wskazując na możliwość występowania szczególnie silnej odpowiedzi mikrobiomu przy określonej częstotliwości oddziaływania czynników zewnętrznych.
Najważniejsze wnioski
Dyskusja pokazała, że kolejnym etapem badań nad odpornością zwierząt powinno być przede wszystkim ujednolicenie definicji, protokołów badawczych, metadanych oraz sposobów wyznaczania cech odporności, co umożliwi wiarygodne porównywanie i łączenie wyników uzyskiwanych w różnych populacjach, gatunkach i eksperymentach.
Za szczególnie istotne uznano także łączenie istniejących zbiorów danych, integrację informacji fenotypowych z danymi genomicznymi, transkryptomicznymi, fizjologicznymi, behawioralnymi i dotyczącymi mikrobiomu oraz walidację opracowywanych wskaźników w większych, niezależnych populacjach. Jednocześnie wskazano potrzebę projektowania nowych, wspólnych doświadczeń opartych na uzgodnionych protokołach.
Podkreślono również, że odporność nie powinna być rozpatrywana w oderwaniu od produkcyjności, efektywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt. Kluczowym wyzwaniem pozostaje określenie, które wskaźniki rzeczywiście opisują korzystną biologicznie zdolność zwierzęcia do radzenia sobie ze zmiennymi warunkami, a następnie ocena możliwości ich praktycznego wykorzystania w programach hodowlanych.
Wyniki prac SOA16 oraz zidentyfikowane podczas spotkania luki badawcze będą stanowiły podstawę do przygotowania podsumowań realizowanych zadań, dalszego rozwoju europejskiej sieci ekspertów zajmujących się odpornością zwierząt oraz wyznaczania kierunków przyszłych wspólnych projektów badawczych.
Więcej informacji:
- European Partnership on Animal Health and Welfare (EUPAHW)
- EUPAHW w bazie CORDIS – Horizon Europe
- EUPAHW – ankieta mająca na celu identyfikację ekspertów w zakresie odporności zwierząt
W organizację wydarzenia ze strony IZ PIB zaangażowani byli:
- prof. dr hab. Małgorzata Świątkiewicz
- dr hab. Anna Arczewska-Włosek, prof. IZ PIB
- mgr inż. Anna Orchel-Szeląg
- dr inż. Kacper Żukowski
- dr inż. Piotr Topolski
